10.01.2018

Telers leren van ruimtereis

Wat een astronaut en een tomatenteler met elkaar gemeen hebben? ,,Ze moeten allebei al hun grondstoffen hergebruiken.’’ Dat vindt althans onderzoeker Angelo Vermeulen.

Volgens ruimtevaartonderzoeker Angelo Vermeulen breekt er ooit een tijdperk aan dat we massaal ‘verkassen’ naar de ruimte. ,,Het kan nog vijftig of 500 jaar duren, maar ooit zullen we permanent in de ruimte wonen”, zegt hij. De Belgische bioloog houdt zich daarom al jaren bezig met de vraag: hóe kunnen we daar overleven?

,,Het is noodzakelijk om een volledig gesloten systeem te ontwikkelen waarin de mens zelfvoorzienend kan zijn”, geeft Vermeulen eenvoudig antwoord op die ingewikkelde vraag. ,,Het is simpelweg niet mogelijk om alles mee te nemen in de ruimte, dus wat meegaat, moet worden hergebruikt.

Volgens Vermeulen is die werkwijze in de ruimte exact gelijk aan hoe we ook al op aarde én in de tuinbouw te werk zouden moeten gaan. ,,Wanneer je elke vorm van afval als nieuwe grondstof beschouwt, ga je klimaatverandering tegen”, legt hij uit. Daarom geeft de onderzoeker volgende weken in het World Horti Center de inspirerende collegereeks ‘Mission to Mars’. Tijdens zeven interactieve, openbare en gratis kennissessies staat centraal wat de tuinbouw kan leren van de ruimtevaart.

Zweet
,,Het algemene antwoord op die vraag is dus: circulair denken”, vat Vermeulen zijn colleges samen. ,,We zijn in de ruimtevaart al jaren bezig met het ontwerpen van een circulair programma, waarin bijvoorbeeld toiletafval en zweet van de astronaut worden omgevormd tot voeding voor planten. Deze planten leveren weer zuurstof en voedsel voor de astronaut.”

Ook de tuinbouw moet overstappen op een volledig gesloten ecosysteem, vindt Vermeulen. ,,Waarin bijvoorbeeld afvalwater gezuiverd wordt en als grondstof dient. Plantenresten worden omgezet in voedingsstoffen voor nieuwe planten en zonnewarmte dient als energiebron. Kortom een kas waarin alles wordt hergebruikt, niets verloren gaat en de omgeving minimaal wordt belast. Net zoals wij in de ruimte te werk gaan.”

Brug

Als het aan Vermeulen ligt, staat zo’n kas er over twintig jaar. ,,Het doel van mijn lessen is om een brug te slaan tussen de wetenschap en de dagelijkse praktijk. Er liggen genoeg concepten voor een circulaire kas klaar, maar in de praktijk zijn we er nog lang niet. Waar dat aan ligt? Gebrek aan kennis en het is allemaal nog te onduidelijk.”

Maar is zo’n volledig gesloten kringloop in de glastuinbouw überhaupt wel mogelijk? Hoe zit het bijvoorbeeld met het gebruik van warmte en energie. Zonnepanelen laten immers geen licht door, iets dat juist in de kas noodzakelijk is. ,,Aardwarmte biedt op korte termijn veel mogelijkheden. Maar transparante zonnecellen die wél licht doorlaten én energie opwekken, kunnen ook de oplossing zijn”, aldus Vermeulen. ,,Onderzoek naar dit concept is nog steeds in volle ontwikkeling, maar praktisch is dit haalbaar.”

Eén van de onderwerpen die Vermeulen aansnijdt tijdens zijn lezingen in het World Horti Center is het gebruik van water. ,,Hergebruik van water is misschien wel het allerbelangrijkst in een omgeving als die van Mars. Je moet er heel zuinig mee omgaan, net als in de kas. Maar waterterugwinning of het recirculeren ervan is in de glastuinbouw nog niet de norm, al zijn er wel al heel wat kassen die water hergebruiken. Op termijn is het de bedoeling dat alle tuinders dit gaan doen. Water zal bijvoorbeeld steeds vaker als voedingsbodem dienen.”

Volgens de bioloog is er voor chemische gewasbeschermingsmiddelen in de circulaire kas hoe dan ook geen ruimte. ,,Het lijkt me een slecht plan om een nieuwe wereld, zoals Mars, met giftige stoffen te belasten. Daarnaast komen chemische bestrijdingsmiddelen ook op andere plekken terecht, bijvoorbeeld in het water dat in de bodem sijpelt. Als je dit wilt hergebruiken, moet je het dus eerst weer zuiveren van pesticiden. Het mooie van een concept als de circulaire kas en circulaire glastuinbouw is dat de tuinder gedwongen wordt om de kringloop zo veel mogelijk te sluiten.”

Tot slot moet de teler - net als een astronaut op Mars - rekening houden met de beperkte ruimte. Vermeulen: ,,Dit wordt een deel van de toekomst van de tuinbouw: het kweken van gewassen in de stad zelf, met als gevolg een kortere productieketen. Hier is een directe vergelijking te maken met de infrastructuur die nodig is om op de maan of Mars planten te gaan kweken: optimaal gebruik van de beperkte beschikbare ruimte en een hoge graad van controleerbaarheid.”

Maar wat levert het de tuinder nu in de praktijk op zo’n gesloten ecosysteem? ,,Het is goed voor het milieu, het weglaten van chemische bestrijdingsmiddelen verbetert de kwaliteit van het product en uiteindelijk heeft het economisch gezien ook veel voordelen. Elke vorm van afval wordt namelijk gezien als nieuwe grondstof. Natuurlijk, in het begin zijn het vooral investeringen, maar uiteindelijk verdient dit zichzelf terug. Een gesloten systeem - dat dus niet afhankelijk is van invloeden van buitenaf, zoals weersomstandigheden - levert bovendien meer zekerheid van oogst en condities van de planten op. Voor een teler die graag continuïteit van bedrijf en inkomen wenst is dit voordelig, maar op een plek als Mars is het van levensbelang .”

Zaad
Veredelingsbedrijf Rijk Zwaan heeft al zaden door NASA de ruimte in laten schieten zodat kan worden onderzocht hoe zaad kiemt en planten groeien zonder zwaartekracht. Maar of we ooit echt in de ruimte gaan telen? Vermeulen: ,,Jawel, geen twijfel mogelijk. En ook daarom is het goed om nu al onze systemen circulair te maken.’’

Geplaatst in AD Westland d.d. 9 januari 2018

Tekst: Steffie Taal

Foto: Thierry Schut